Licząca 410 mln lat skamieniałość znaleziona w Szkocji, okazała się nową, nieznaną wcześniej formą życia, odmienną od roślin i grzybów.
Wyobraźmy sobie Ziemię sprzed 400 mln lat. Ziemia nie przypomina dzisiejszych lasów ani łąk. Na lądach, pośród niskich mchów i prymitywnych porostów, dominują gigantyczne, pionowe wieże sięgające ośmiu metrów wysokości. Ich pionowe struktury musiały wyglądać monumentalnie w świecie, w którym inne organizmy lądowe rzadko przekraczały kilka centymetrów długości.
Przez ponad półtora wieku naukowcy próbowali zrozumieć, czym były te tajemnicze kolosy, nazywane Prototaxites. Zanim na Ziemi pojawiły się pierwsze prawdziwe drzewa, to właśnie Prototaxites były niekwestionowanymi władcami krajobrazu.
Najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie Science Advances wywracają naszą dotychczasową wiedzę do góry nogami. Okazuje się, iż te zagadkowe istoty mogą stanowić zupełnie nową, nieznaną dotąd nauce gałąź życia, która nie mieści się w żadnym z istniejących królestw biologicznych.
Były one one życiem, ale nie takim, jakie znamy obecnie. Wykazują cechy anatomiczne i chemiczne odmienne od grzybów i roślin, a zatem należą do całkowicie wymarłej ewolucyjnie gałęzi życia – mówi główna współautorka badania, dr Sandy Hetherington, wykładowca w School of Biological Sciences na Uniwersytecie Edynburskim.
Więcej na Spider’s Web:
Pomyłka sprzed stulecia
Historia odkrycia Prototaxites to długa kronika naukowych nieporozumień. Kiedy w 1855 r. po raz pierwszy natrafiono na ich skamieniałości, badacze byli przekonani, iż patrzą na szczątki gigantycznych drzew iglastych. Nazwa organizmu w dosłownym tłumaczeniu oznacza „wczesny cis”, co do dziś pozostaje pamiątką po tamtym błędzie.
Szybko jednak zauważono, iż struktura tych pni nie przypomina drewna. Przez kolejne dekady konsensus naukowy przesuwał się jak wahadło, raz uznawano je za gigantyczne glony, drzewo iglaste, zwiniętą matę z wątrobowców, innym razem za ogromne grzyby – Godzillę grzybów.
Licząca 410 mln lat skamieniałość znaleziona w Szkocji, okazała się nową, nieznaną wcześniej formą życia, odmienną od roślin i grzybów. Fot. National Museums Scotland Ta ostatnia teoria zyskała na popularności w ostatnich latach, głównie dzięki analizie izotopów węgla, które sugerowały pokrewieństwo ze światem grzybów.
Matthew Nelsen, naukowiec z Field Museum of Natural History, zauważa jednak, iż mimo prób wciskania tych organizmów do znanych nam szufladek, zawsze pojawiały się elementy, które po prostu nie pasowały do układanki.
Ani grzyb, ani roślina
Przełom przyniósł zespół badawczy pod kierownictwem Laury Cooper z Uniwersytetu w Edynburgu. Analizując wewnętrzną budowę skamieniałości, naukowcy odkryli, iż mikroskopijne rurki tworzące ciało organizmu są chaotyczne i niezwykle zróżnicowane, co stoi w sprzeczności z uporządkowaną strukturą współczesnych grzybów.
Co ważniejsze, w próbkach nie znaleziono choćby śladu chityny, kluczowego związku chemicznego, który buduje ściany komórkowe wszystkich znanych grzybów.
To nie posiada żadnych charakterystycznych cech żyjących dziś grup grzybów – przyznaje Cooper. Tajemnica pogłębia się jeszcze bardziej, gdy mowa o energetyce tych istot. Do dziś nie wiemy, jak te giganty pozyskiwały energię do życia i wzrostu, co czyni je biologicznym unikatem na skalę światową.
Warto dodać, iż skamielinę Prototaxites znaleziono w stanowisku Rhynie chert. To unikatowe stanowisko paleontologiczne w Aberdeenshire w Szkocji, zawierające doskonale zachowane skamieniałości najstarszych ekosystemów lądowych sprzed 400 mln lat. Skamieniałe rośliny, grzyby i stawonogi zostały zakonserwowane w krzemionce dzięki dawnym gorącym źródłom. Dzięki temu zachowały się detale budowy komórkowej.
Biała plama na mapie ewolucji
Jeśli Prototaxites rzeczywiście nie są grzybami ani roślinami, stajemy przed fascynującą perspektywą: istnienia całkowicie wymarłej linii życia, która niezależnie wyewoluowała w stronę złożonych, wielkogabarytowych form.
To odkrycie sugeruje, iż drzewo życia, które znamy z podręczników, może być niekompletne.
Paleontolodzy tacy jak Vivi Vajda ze Szwedzkiego Muzeum Historii Naturalnej podkreślają, iż teraz priorytetem jest odnalezienie innych form życia o podobnym składzie chemicznym, które pozwoliłyby namierzyć to tajemnicze królestwo na mapie ewolucji.
Prototaxites pozostają dowodem na to, iż przeszłość naszej planety kryje formy życia tak obce, iż ich zrozumienie wymaga od nas zdefiniowania biologii na nowo.
Główna ilustracja: Tak mogły wyglądać Prototaxites. Autor: Matt Humpage, Northern Rogue Studios/Science, DOI: 10.1126/sciadv.aec6277
