Teleskop uchwycił kosmiczny paradoks. Znają datę wybuchu zniszczonej już gwiazdy

konto.spidersweb.pl 2 godzin temu

Teleskop Webba zobaczył supernową sprzed 8,8 mld lat. Astronomowie przewidują, iż jej światło dotrze do nas ponownie za około 73 lata.

Astronomowie zobaczyli wybuch gwiazdy, który wydarzył się 8,8 mld lat temu. I już wiedzą, iż będą mogli obejrzeć go ponownie. Według najnowszych obliczeń światło tej samej eksplozji dotrze do Ziemi za około 73 lata, a potem jeszcze raz, kilka lat później. Nie chodzi jednak o gwiazdę, która wybucha wielokrotnie. Wszystko przez gigantyczną kosmiczną soczewkę, która sprawiła, iż światło jednej eksplozji podróżuje do nas kilkoma różnymi drogami.

Webb zobaczył coś niezwykłego

W sierpniu 2025 r. Kosmiczny Teleskop Jamesa Webba zarejestrował punkt światła w odległej galaktyce, znajdującej się za gromadą MACS J0308.9+2645. Obserwacje nie pokazały narodzin nowej gwiazdy, ale jej śmierć. Obiekt nazwany SN Ares okazał się supernową, której światło podróżowało do nas około 8,8 mld lat. Kiedy doszło do eksplozji, Wszechświat miał zaledwie 4,9 mld lat.

Zespół kierowany przez Conora Larizona ze Space Telescope Science Institute zbadał widmo wybuchu i wykrył charakterystyczne sygnały wodoru oraz helu. Pozwoliło to zaklasyfikować SN Ares jako supernową typu IIb. Tak kończą życie masywne gwiazdy, które przed eksplozją utraciły większość zewnętrznej otoczki wodorowej. To najodleglejszy obiekt tej klasy, którego typ potwierdzono spektroskopowo.

Niezwykła jest jednak nie tylko odległość. Między SN Ares a Ziemią znajduje się potężna gromada galaktyk. Jej grawitacja zakrzywia czasoprzestrzeń, a wraz z nią trasy promieni świetlnych biegnących od wybuchu. To soczewkowanie grawitacyjne: zamiast jednego obrazu odległej galaktyki obserwujemy kilka, rozciągniętych i powiększonych w różnych miejscach nieba.

Można to porównać do kilku dróg prowadzących z tego samego miasta. Każdy podróżny ruszył w tej samej chwili, ale nie wszyscy dotrą do celu jednocześnie. Podobnie światło jednej eksplozji dociera różnymi drogami, a na czas podróży wpływa również grawitacja. Astronomowie zobaczyli pierwszy z trzech obrazów SN Ares. Dwa kolejne jeszcze po prostu do nas nie dotarły.

73 lata to prognoza, nie termin w kalendarzu

Według badania opublikowanego na arXiv następne obrazy mogą pojawić się za około 73 i 76 lat od pierwszej obserwacji. Oznaczałoby to powrót wybuchu pod koniec XXI i na początku XXII w. Nie będzie to nowa eksplozja. Zobaczymy inne światło tego samego wydarzenia, które przed miliardami lat rozegrało się tylko raz.

Wyliczenie nie jest jednak pewną datą. Autorzy przetestowali trzy modele rozkładu masy gromady galaktyk. Jeden przewiduje opóźnienia 70 i 73 lat, inny 72 i 77, a trzeci około 76 i 79 lat. Różnice wynikają z niepewności w modelowaniu potężnej kosmicznej soczewki oraz przyjętych parametrów kosmologicznych. Na początku 2027 r. badacze planują dodatkowe obserwacje, które pomogą zawęzić przewidywania.

Podobny kosmiczny powrót nie jest jednak czymś całkowicie nowy. Pisaliśmy wcześniej o supernowej Requiem, której kolejny obraz może pojawić się około 2037 r. W przypadku SN Ares skala opóźnienia jest jednak wyjątkowa: kolejne generacje astronomów będą mogły sprawdzić przewidywania kolegów, których nie będzie już wtedy przy teleskopach.

Za kilkadziesiąt lat może pomóc rozwiązać wielką zagadkę

Po co aż tak długo czekać na blask dawno zniszczonej gwiazdy? Odstępy między obrazami pozwalają mierzyć odległości w kosmosie, a w konsekwencji także tempo rozszerzania się Wszechświata. Wynik jest szczególnie interesujący, ponieważ różne metody pomiaru stałej Hubble’a wciąż dają sprzeczne wartości.

Jeżeli przyszli obserwatorzy zarejestrują oba powroty SN Ares i precyzyjnie ustalą opóźnienia, otrzymają wyjątkowo długą linię pomiarową. To może umożliwić jeden z najdokładniejszych niezależnych pomiarów tempa kosmicznej ekspansji, choć wiele zależy od jakości modelu soczewki. Nie wystarczy też mieć teleskopu we właściwym roku: potrzebne będą obserwacje pozwalające wychwycić słabe, krótkotrwałe rozjaśnienie.

Dzisiejsi astronomowie nie zobaczą prawdopodobnie zakończenia tego eksperymentu. Mogą jednak pozostawić następnym pokoleniom mapę miejsc, w których trzeba wypatrywać supernowej. Ponadto pozwoli to poznać przybliżony termin jej nadejścia. Rzadko zdarza się w nauce, by już na początku badań można było zaplanować obserwację na przełom kolejnych stuleci.

*Grafika wprowadzająca wygenerowana przez AI

Idź do oryginalnego materiału