Błąd równy włosowi zrujnowałby wszystko. Teleskop osiągnął niemożliwy poziom precyzji

konto.spidersweb.pl 1 godzina temu

NASA osiągnęła niezwykłą precyzję ustawienia teleskopu Roman. Jego instrumenty mają pracować stabilniej niż w Hubble’u i Webbie.

Kosmiczny Teleskop Nancy Grace Roman jest już w przestrzeni kosmicznej, ale zanim rozpocznie wielkie przeglądy nieba, musi nauczyć się patrzeć z niemal niewyobrażalną dokładnością. NASA właśnie zakończyła kolejny etap kalibracji jego instrumentów. Precyzja ustawienia poszczególnych elementów jest teraz znacznie większa niż grubość ludzkiego włosa.

To istotny krok w przygotowaniach do obserwacji miliardów galaktyk i poszukiwania planet krążących wokół odległych gwiazd. Roman ma być przy tym co najmniej 10 razy stabilniejszy od Hubble’a i Jamesa Webba. Inżynierowie muszą więc dopilnować, żeby choćby najmniejsze niedoskonałości nie zakłócały pomiarów.

18 detektorów musi patrzeć dokładnie tam, gdzie trzeba

Kosmiczny Teleskop Nancy Grace Roman wystartował 30 sierpnia na pokładzie Falcona Heavy. Od tego czasu nie prowadzi jeszcze regularnych badań naukowych. Inżynierowie sprawdzają, czy jego aparatura działa w kosmosie równie dobrze jak podczas testów na Ziemi. Drgania podczas startu, zmiany temperatury i brak ziemskiej grawitacji mogą bowiem minimalnie przesunąć elementy optyki.

W najnowszej serii prób astronomowie skierowali teleskop na gwiazdy o znanych położeniach, a potem porównali, w których miejscach detektorów rzeczywiście pojawił się ich obraz. Na tej podstawie skorygowali wewnętrzną mapę instrumentów. Od takich poprawek zależy precyzja kolejnych obserwacji.

Główny instrument Romana, Wide Field Instrument, składa się z 18 detektorów. Wszystkie mają współpracować nie tylko podczas fotografowania ogromnych fragmentów nieba, ale także przy naprowadzaniu teleskopu. jeżeli system błędnie przewidzi, gdzie na jednym z nich powinna znaleźć się gwiazda odniesienia, może niepotrzebnie korygować ustawienie całego obserwatorium.

Dokładność mniejsza od grubości włosa. I to nie przesada

NASA informuje, iż po kalibracji wewnętrzne ustawienie instrumentów odbiega od ideału jedynie o niewielki ułamek grubości ludzkiego włosa. W październiku inżynierowie ustalili, iż odchylenia optyczne głównego instrumentu wynoszą zaledwie 63 nanometry RMS, podczas gdy wymaganie wynosiło około 90 nanometrów.

Roman został zaprojektowany tak, by utrzymywać ustawienie co najmniej 10 razy stabilniej niż Hubble czy James Webb. Nie wystarczy więc wycelować w odpowiednią gwiazdę. Trzeba jeszcze zachować to ustawienie w trakcie długiej ekspozycji, ponieważ choćby drobne drgania mogą pogarszać jakość rejestrowanych obrazów.

Chyba najciekawszy pomysł wykorzystany przez naukowców polega na podwójnym wykorzystaniu Wide Field Instrument. Gdy drugie urządzenie teleskopu, koronograf, będzie obserwować pobliską gwiazdę w poszukiwaniu planet, szerokokątna kamera skupi się na sąsiednim fragmencie nieba. Widoczne tam gwiazdy posłużą jako punkty odniesienia, dzięki którym Roman pozostanie nieruchomy względem celu.

Oznacza to również dodatkowe dane naukowe. Podczas długich ekspozycji koronografu szerokokątna kamera może rejestrować głębokie obrazy obszarów, których nikt wcześniej nie badał z podobną dokładnością. Astronomowie otrzymają więc dodatkowy materiał bez konieczności rezerwowania osobnych sesji obserwacyjnych.

Jak pisaliśmy po sierpniowym starcie Romana, jego podstawową przewagą jest pole widzenia ponad 100 razy większe niż Hubble’a przy porównywalnej ostrości obrazu. Nie oznacza to, iż zobaczy 100 razy dalej. Będzie natomiast w stanie znacznie szybciej mapować ogromne obszary Wszechświata.

3000 drobnych mechanizmów ma zgasić blask gwiazdy

Jeszcze trudniejsze zadanie czeka koronograf. Planety krążące blisko gwiazd są tak słabe, iż giną w ich blasku. Instrument ma odcinać światło gwiazdy dzięki precyzyjnie ustawionych masek i zwierciadeł, dzięki czemu słabsze obiekty staną się widoczne.

Zespół NASA skorygował położenie zwierciadła wtórnego teleskopu, dodatkowego zwierciadła kierującego światło do koronografu oraz elementów optycznych wewnątrz samego urządzenia. Następnym krokiem będzie sprawdzenie ponad 3000 miniaturowych elementów odpowiadających za kształtowanie jego odkształcalnych luster. Mają one precyzyjnie zmieniać przebieg fal świetlnych i tłumić poświatę gwiazdy.

Taką technikę sprawdzono już na Ziemi, ale na Romanie trzeba ją jeszcze zademonstrować w kosmosie, na prawdziwym świetle gwiazd. Przypomnijmy, iż w październiku informowaliśmy, iż Roman rozpoczął ostatni etap kalibracji. Najnowsze testy pokazują konkretnie, jak inżynierowie zgrywają jego dwa instrumenty i system prowadzenia obserwacji. Nie są to jeszcze wyniki badań ciemnej energii ani nowe odkrycia planet.

NASA planuje opublikować pierwsze obrazy naukowe na początku 2027 r. Potem Roman ma szeroko przeglądać niebo, mierzyć rozmieszczenie galaktyk i szukać egzoplanet. Zanim to nastąpi, jego 18 detektorów, zwierciadła i koronograf muszą działać jak jeden instrument. Właśnie wykonano kolejny krok, żeby było to możliwe.

*Źródło grafiki wprowadzającej: NASA

Idź do oryginalnego materiału