W przypadku stadionu sportowego stworzenie dobrego systemu nagłośnienia jest niemałym wyzwaniem. Inaczej trzeba dostarczyć dźwięk na otwartą płytę boiska i bieżnię, inaczej do publiczności siedzącej pod zadaszeniem, a jeszcze inaczej zaprojektować stanowisko osoby, która podczas zawodów ma nad tym wszystkim zapanować.
Modernizacja Stadionu Miejskiego w Iłowej dobrze pokazuje takie podejście. Nowy system nagłośnienia został podzielony na trzy niezależne strefy: przednią część boiska i bieżni, tylną część boiska i bieżni oraz trybunę. Spiker zarządza nimi z jednego tabletu, korzystając z interfejsu odwzorowującego układ stadionu.
Strefowe nagłośnienie stadionu pozwala niezależnie sterować dźwiękiem w różnych częściach obiektu i dopasowywać pracę systemu do aktualnego wydarzenia. W Iłowej oddzielnie kontrolowane są dwie części boiska i bieżni oraz zadaszona trybuna, dzięki czemu operator może zmieniać poziomy lub wyciszać poszczególne obszary bez wpływu na pozostałe strefy.
Stadion z historią, przygotowany do nowego etapu
Stadion przy ul. Piaskowej 1a nie jest nowym punktem na mapie Iłowej. Obiekt został oficjalnie oddany do użytku w 1934 roku jako część większego kompleksu sportowego, którego budowę rozpoczęto już w 1927 roku.
Przez kolejne dekady służył lokalnym sportowcom i mieszkańcom, w tym zawodnikom Klubu Piłkarskiego Piast Iłowa oraz UKS Iłowa.
W listopadzie 2024 roku podpisano umowę na przebudowę obiektu, a prace rozpoczęły się na początku 2025 roku. Zakres inwestycji był znacznie szerszy niż odnowienie samej murawy.
Powstały:
- boisko piłkarskie,
- czterotorowa bieżnia okólna o długości 400 metrów,
- czterotorowa prosta na 100 metrów,
- nowa trybuna dla około 350 widzów,
- budynek socjalno-administracyjny,
- maszty oświetleniowe,
- nowe ogrodzenie i chodniki,
- instalacje techniczne.
W trakcie prac podjęto także decyzję o pełnym zadaszeniu trybuny. W czerwcu 2026 roku wykonawca zgłosił zakończenie robót i gotowość obiektu do odbioru końcowego.
Modernizacja przygotowała stadion do rozgrywek piłkarskich, aktywności lekkoatletycznych i wydarzeń z udziałem publiczności. To od razu stawia przed systemem audio więcej niż jedno zadanie.
Nagłośnienie musi objąć dużą otwartą przestrzeń, bieżnię otaczającą płytę, zadaszoną widownię i jednocześnie pozostać wygodne w codziennej obsłudze.
Rola b.partAV w realizacji
b.partAV odpowiadał za projekt systemu nagłośnienia, jego konfigurację oraz wsparcie techniczne podczas uruchomienia instalacji.
System został uruchomiony pod koniec maja 2026 roku.
Jak zaprojektowano strefowe nagłośnienie Stadionu Miejskiego w Iłowej?
Układ stadionu został podzielony na trzy niezależnie sterowane sekcje:
- przednią część boiska i bieżni,
- tylną część boiska i bieżni,
- zadaszoną trybunę.
Taki podział wynika bezpośrednio ze sposobu użytkowania obiektu.
Podczas meczu komunikaty mogą być kierowane równocześnie do zawodników i kibiców. Przy innym wydarzeniu operator może zmniejszyć poziom w jednej części stadionu, całkowicie ją wyciszyć albo pracować tylko z wybranymi strefami.
To znacznie praktyczniejsze niż jeden wspólny regulator dla całego obiektu. Duża instalacja nie musi przecież działać zawsze jako jedna całość.
Nagłośnienie boiska i bieżni: duża powierzchnia i praca na zewnątrz
Największym wyzwaniem była otwarta część stadionu.
Dźwięk musi docierać do osób znajdujących się w różnych punktach boiska i bieżni, a głośniki przez cały czas pracują na zewnątrz. Liczy się więc zasięg, kierunkowość, zrozumiałość komunikatów oraz odporność urządzeń na długotrwałe działanie warunków atmosferycznych.
W tej części instalacji zastosowano osiem pełnopasmowych zestawów głośnikowych Biamp Community R.35-3896.
Nie skupiono ich w jednym punkcie. Głośniki zamontowano parami na czterech słupach oświetleniowych rozmieszczonych wokół obiektu.
Takie rozwiązanie wykorzystuje istniejącą architekturę stadionu i pozwala dostarczać sygnał z kilku kierunków zamiast próbować objąć całą przestrzeń jednym źródłem.
R.35-3896 oferują nominalne pokrycie 90° × 60° i są przeznaczone m.in. do stadionów oraz obiektów sportowych. Ich konstrukcja jest przygotowana do pracy na zewnątrz, a charakterystyka systemu pozwala wykorzystać je zarówno do reprodukcji mowy, jak i muzyki.
W stadionowym systemie komunikatowym właśnie zrozumiałość mowy ma szczególne znaczenie. Komunikat nie powinien być jedynie głośny. Powinien pozostać czytelny również dla osoby znajdującej się kilkadziesiąt metrów od źródła.
Trybuna potrzebuje innego dźwięku niż boisko
Zadaszona trybuna stawia przed systemem inne wymagania niż otwarta płyta.
Tutaj odbiorcy znajdują się na określonym, znacznie mniejszym obszarze, a głośniki można umieścić bezpośrednio nad widownią. Dlatego zamiast kopiować rozwiązanie zastosowane wokół boiska, dla trybuny zaprojektowano osobną konfigurację.
Pod zadaszeniem zamontowano pięć kompaktowych zestawów Biamp Community R.15COAX.
Są to dwudrożne głośniki współosiowe o szerokim nominalnym pokryciu 100° × 100°. Tworzą niezależną strefę skierowaną do publiczności.
Dzięki temu poziom dźwięku na trybunie można regulować niezależnie od tego, co dzieje się na boisku i bieżni. Operator nie musi zwiększać poziomu całego systemu tylko dlatego, iż widownia potrzebuje głośniejszego komunikatu.
To jeden z praktycznych efektów projektowania systemu zgodnie z geometrią i funkcją przestrzeni.
Jedno techniczne centrum dla całego systemu
Wszystkie zestawy głośnikowe zasila czterokanałowy kontroler ze wzmacniaczem Biamp Voltera D 2400.4.
Urządzenie zapewnia łącznie 2400 W mocy i łączy amplifikację z funkcjami zarządzania systemem głośnikowym. Obsługuje także sieciową transmisję audio, w tym Dante.
Za centralne przetwarzanie, matrycowanie i dystrybucję sygnałów odpowiada Allen & Heath AHM-16 z kartą Dante.
AHM-16 jest matrycą 16 × 16 pozwalającą elastycznie trasować sygnały oraz niezależnie przetwarzać poszczególne wyjścia. W tym projekcie cała ta warstwa techniczna została podporządkowana bardzo konkretnemu założeniu: system może być rozbudowany od strony konfiguracji, ale operator nie powinien mieć z nią do czynienia podczas zawodów.
AHM-16 i Voltera D 2400.4 znajdują się w amplifikatorni. Audio między pomieszczeniem spikera a zapleczem technicznym jest przesyłane przez Dante.
Sieciowa transmisja pozwala połączyć oddalone od siebie części stadionu i uporządkować przepływ sygnałów bez sprowadzania całej instalacji do jednego fizycznego stanowiska.
Stanowisko spikera: wszystko, czego potrzeba podczas wydarzenia
Pomieszczenie spikera zlokalizowano w centralnej części trybuny.
Prowadzący ma tam do dyspozycji:
- mikser analogowy Allen & Heath ZED-14,
- odtwarzacz PCR3000RMKIII,
- dwa systemy mikrofonowe Audio-Technica ATW-2120,
- mikrofon stołowy Audio-Technica PRO49QL.
Taki zestaw pozwala prowadzić komentarz, przekazywać komunikaty, korzystać z mikrofonów bezprzewodowych oraz odtwarzać wcześniej przygotowane materiały audio.
Mikrofon stołowy PRO49QL pełni funkcję mikrofonu przywoławczego. Jego poziom został dlatego wyprowadzony bezpośrednio na główny ekran sterowania, gdzie spiker może gwałtownie zmienić głośność lub go wyciszyć.
Sterowanie nagłośnieniem stadionu z jednego tabletu
To właśnie sterowanie jest jedną z najbardziej charakterystycznych części tej realizacji.
System techniczny obejmuje DSP, sieciową transmisję audio, wzmacniacz i kilkanaście zestawów głośnikowych, ale osoba prowadząca wydarzenie nie widzi przed sobą skomplikowanego panelu instalacyjnego.
Na tablecie działa Allen & Heath Custom Control z interfejsem przygotowanym specjalnie dla Stadionu Miejskiego w Iłowej.
Ekran wykorzystuje grafikę boiska, bieżni i trybuny. Operator nie musi więc zastanawiać się, który suwak odpowiada wyjściu numer 3 czy określonej gałęzi matrycy. Od razu widzi część stadionu, którą steruje.
Z jednego ekranu może:
- regulować poziom nagłośnienia przedniej części boiska i bieżni,
- regulować poziom tylnej części boiska i bieżni,
- regulować poziom na trybunie,
- osobno wyciszać każdą z trzech stref,
- regulować poziom mikrofonu stołowego PRO49QL,
- szybko wyciszyć mikrofon.
To istotna część całego projektu, bo prostota obsługi nie wynika z prostoty instalacji.
Wręcz przeciwnie. To odpowiednio skonfigurowana warstwa techniczna pozwala ukryć przed użytkownikiem funkcje, których podczas meczu czy zawodów po prostu nie potrzebuje.
Dlaczego interfejs użytkownika ma znaczenie w systemie stadionowym?
Na wielu obiektach system AV jest obsługiwany przez osoby, które nie zajmują się zawodowo konfiguracją DSP czy sieci audio.
Spiker ma prowadzić wydarzenie. Powinien móc gwałtownie zmienić poziom na trybunie, wyciszyć nieużywaną część boiska albo zareagować na bieżącą sytuację.
Jeśli wykonanie jednej z tych czynności wymaga znajomości całej architektury instalacji, system zaczyna przeszkadzać w pracy.
W Iłowej logika została odwrócona. Zaplecze techniczne może pozostać zaawansowane, ale interfejs pokazuje tylko funkcje potrzebne podczas realnej obsługi obiektu.
To podejście ma znaczenie także z perspektywy późniejszej eksploatacji. Im bardziej intuicyjny jest podstawowy panel, tym mniejsza potrzeba ingerowania w konfigurację techniczną przy każdym wydarzeniu.
Technologia dopasowana do sposobu pracy stadionu
Każdy element instalacji odpowiada na inny fragment funkcjonowania obiektu:
- osiem zestawów R.35-3896 obsługuje rozległą przestrzeń boiska i bieżni,
- pięć R.15COAX tworzy osobną strefę dla zadaszonej trybuny,
- Voltera D 2400.4 zasila system głośnikowy,
- AHM-16 z kartą Dante zarządza przetwarzaniem i dystrybucją sygnałów,
- Dante przenosi audio pomiędzy pomieszczeniem spikera a amplifikatornią,
- indywidualny interfejs Custom Control redukuje codzienną obsługę do kilku czytelnych funkcji.
Efektem nie jest więc po prostu zestaw urządzeń zamontowanych na stadionie.
Powstał system nagłośnienia dopasowany do geometrii obiektu i sposobu jego użytkowania. Spiker może zarządzać boiskiem, bieżnią i trybuną z jednego stanowiska, zachowując niezależną kontrolę nad każdą z tych części.
Techniczne zaplecze działa w tle.
Od czego zacząć projektowanie nagłośnienia stadionu?
Case Stadionu Miejskiego w Iłowej dobrze pokazuje, iż projektowanie nagłośnienia obiektu sportowego powinno zacząć się od przestrzeni i scenariuszy użytkowania.
Przed wyborem głośników warto odpowiedzieć na kilka pytań:
- gdzie znajdują się zawodnicy, publiczność i obsługa,
- które części obiektu muszą działać jako osobne strefy,
- skąd można bezpiecznie i skutecznie dostarczać dźwięk,
- czy system będzie wykorzystywany tylko podczas meczów, czy również przy zawodach lekkoatletycznych i innych wydarzeniach,
- kto będzie nim sterował na co dzień,
- jakie funkcje ta osoba rzeczywiście powinna mieć pod ręką.
Dopiero z tych odpowiedzi wynika liczba stref, miejsce montażu urządzeń, sposób dystrybucji sygnałów oraz interfejs użytkownika.
Inaczej pracuje otwarta płyta. Inaczej zadaszona trybuna. Jeszcze inaczej stanowisko spikera.
Dobrze zaplanowane nagłośnienie łączy te perspektywy w jeden system.
Zastosowane urządzenia
W systemie Stadionu Miejskiego w Iłowej wykorzystano:
- 8 × Biamp Community R.35-3896, po dwa zestawy na każdym z czterech słupów oświetleniowych,
- 5 × Biamp Community R.15COAX, zamontowanych pod zadaszeniem trybuny,
- 1 × Biamp Voltera D 2400.4,
- 1 × Allen & Heath AHM-16 z kartą Dante,
- 1 × Allen & Heath ZED-14,
- 1 × PCR3000RMKIII,
- 2 × Audio-Technica ATW-2120,
- 1 × Audio-Technica PRO49QL,
- tablet z indywidualnym interfejsem Allen & Heath Custom Control.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest strefowe nagłośnienie stadionu?
Strefowe nagłośnienie stadionu pozwala podzielić obiekt na niezależnie sterowane obszary. Operator może osobno regulować poziom dźwięku lub wyciszać np. trybunę, boisko czy wybrane części bieżni, zależnie od rodzaju wydarzenia i aktualnych potrzeb.
Jak podzielono system nagłośnienia na Stadionie Miejskim w Iłowej?
Instalacja została podzielona na trzy strefy: przednią część boiska i bieżni, tylną część boiska i bieżni oraz zadaszoną trybunę. Każdą z nich można regulować i wyciszać niezależnie.
Jak nagłośniono otwarte boisko i bieżnię?
Wokół obiektu wykorzystano osiem pełnopasmowych zestawów Biamp Community R.35-3896. Zamontowano je parami na czterech istniejących słupach oświetleniowych, dzięki czemu dźwięk jest dostarczany z kilku punktów wokół płyty.
Jak rozwiązano nagłośnienie trybuny?
Pod zadaszeniem trybuny zamontowano pięć kompaktowych głośników Biamp Community R.15COAX. Tworzą one osobną strefę przeznaczoną dla publiczności, której poziom można regulować niezależnie od boiska.
Jak spiker steruje systemem?
Spiker korzysta z tabletu z indywidualnie przygotowanym interfejsem Allen & Heath Custom Control. Na ekranie widzi schemat stadionu i może osobno regulować lub wyciszać trzy strefy oraz sterować poziomem mikrofonu przywoławczego.
Czy operator musi znać obsługę procesora DSP?
Nie. W tej realizacji konfiguracja DSP pozostaje w zapleczu technicznym. Interfejs użytkownika został ograniczony do funkcji potrzebnych podczas wydarzenia: regulacji poziomu, wyciszania poszczególnych stref i sterowania mikrofonem.
Jakie rozwiązanie zastosowano do transmisji audio pomiędzy stanowiskiem spikera a amplifikatornią?
Sygnał pomiędzy tymi częściami systemu jest przesyłany sieciowo w standardzie Dante.
Za co odpowiadał b.partAV przy realizacji systemu w Iłowej?
b.partAV odpowiadał za projekt systemu nagłośnienia, jego konfigurację oraz wsparcie techniczne podczas uruchomienia instalacji. System został uruchomiony pod koniec maja 2026 roku.
Co jest najważniejsze przy projektowaniu nagłośnienia stadionu?
Punktem wyjścia powinny być geometria obiektu, rozmieszczenie odbiorców, sposób wykorzystania poszczególnych przestrzeni oraz potrzeby operatora. Dopiero na tej podstawie można adekwatnie dobrać strefy, urządzenia, sposób montażu i sterowania.
Nagłośnienie, które zaczyna się od obiektu
Modernizacja Stadionu Miejskiego w Iłowej pokazuje, iż w obiekcie sportowym nie ma jednej strefy i jednego scenariusza pracy.
Boisko, bieżnia i zadaszona trybuna mają inne warunki i innych odbiorców. Spiker z kolei potrzebuje możliwości szybkiego reagowania, bez zajmowania się technicznym zapleczem instalacji.
Dlatego dobór sprzętu jest jednym z kolejnych etapów projektu.
Najpierw trzeba odpowiedzieć na prostsze pytanie: jak stadion ma działać podczas prawdziwego wydarzenia?
