Polskie niebo dostaje nowe narzędzia nadzoru. PAŻP uruchomiła dwa radary, które mają poprawić dozór ruchu lotniczego i wesprzeć dalszą modernizację sieci.
Polska Agencja Żeglugi Powietrznej poinformowała właśnie o uruchomieniu operacyjnych dwóch nowych radarów dozorowania ruchu lotniczego: kolokowany PSR/MSSR Mode S w rejonie Katowic oraz radar wtórny MSSR Mode S w okolicach Pułtuska. To kolejny etap przebudowy systemu, który ma dawać bardziej stabilne dane, lepsze pokrycie w newralgicznych obszarach i większy margines bezpieczeństwa dla coraz bardziej obciążonej przestrzeni powietrznej.
Najważniejsza zmiana dotyczy nie samych masztów, ale jakości informacji
Nowe urządzenia stanęły w dwóch kluczowych punktach. W Myszkowicach koło Katowic uruchomiono radar kolokowany PSR/MSSR Mode S Eldis Katowice, czyli system łączący radar pierwotny i wtórny. W Lipnikach Starych koło Pułtuska rozpoczął pracę radar wtórny MSSR Mode S Eldis Pułtusk.
Według PAŻP pierwszy ma wzmacniać źródła danych dla TMA Kraków i w rejonu lotniska w Katowicach, drugi zaś poprawia pokrycie radarowe w TMA Warszawa oraz w północno-wschodniej części polskiej przestrzeni powietrznej. Oba systemy zastępują starsze urządzenia, które działały od 2005 i 1993 r. i nie miały funkcjonalności Mode S.
To właśnie brak Mode S jest tu jednym z najważniejszych słów kluczy. W najprostszym ujęciu radar wtórny nie działa jak klasyczny odbiornik echa, tylko komunikuje się z transponderem znajdującym się na pokładzie samolotu. W wersji Mode S, czyli Mode Select, może prowadzić selektywne zapytania do konkretnych statków powietrznych i wymieniać z nimi dane cyfrowe, zamiast ograniczać się do starszego, mniej elastycznego modelu odpowiedzi.
Mode S to rozszerzenie klasycznego SSR, które pozwala na adresowane zapytania i dwukierunkową wymianę danych, a w praktyce daje kontrolerom bogatszy i lepiej uporządkowany obraz ruchu.
Co adekwatnie widzi taki radar?
W lotnictwie cywilnym nie chodzi już tylko o to, by widzieć samolot na ekranie. Dzisiejsze systemy dozorowania mają możliwie najbardziej precyzyjnie pokazywać, gdzie dany statek powietrzny się znajduje, jak się porusza i jaki jest jego profil lotu.
Współczesny dozór ruchu lotniczego opiera się głównie na radarze wtórnym, bo ten daje identyfikację statku powietrznego i dokładniejszy obraz jego pozycji, a bardziej zaawansowany Mode S może dodatkowo przekazywać szerszy pakiet danych, takich jak kurs, tempo wznoszenia czy wybrane parametry lotu. To są informacje, które poprawiają pracę kontrolerów i zmniejszają ryzyko błędów w gęstym ruchu.
Katowice dostały radar kolokowany, a więc zestaw łączący radar pierwotny i wtórny. Ten pierwszy działa niezależnie od współpracy statku powietrznego i wykrywa obiekt na podstawie odbitego sygnału radiowego, podczas gdy radar wtórny opiera się na odpowiedziach transpondera. Taki układ zwiększa odporność całego systemu i daje więcej warstw informacji.
To element dużo większej przebudowy, a nie pojedyncza wymiana sprzętu
Sam komunikat PAŻP mocno akcentuje, iż uruchomienie radarów w Myszkowicach i Lipnikach Starych jest częścią szerszego programu inwestycyjnego. W latach 2024-2029 agencja planuje przedsięwzięcia o wartości 1,4 mld zł, co ma być największym programem inwestycyjnym w jej historii. Nowe radary nie są więc jednorazowym zakupem, ale częścią systemowego odmładzania infrastruktury nadzoru, łączności i zarządzania ruchem lotniczym.
Z punktu widzenia bezpieczeństwa ważne jest także to, iż oba urządzenia przeszły testy techniczne i stabilności, obloty oraz analizy jakości danych, zostały wpisane do Rejestru Lotniczych Urządzeń Naziemnych i uzyskały decyzję Urzędu Lotnictwa Cywilnego dopuszczającą je do pracy operacyjnej. Nowy radar nie trafia więc do systemu tylko dlatego, iż stanął fizycznie na miejscu, ale dlatego, iż udowodnił, iż daje dane odpowiedniej jakości i może wejść do rzeczywistej pracy z ruchem.
Dostaliśmy właśnie naprawdę wyraźny wzrok na niebo
W lotnictwie najdroższe są zwykle nie tyle same urządzenia, ale skutki ich słabości. Opóźnienia, niepewność danych, luki w pokryciu, ograniczenia pojemności przestrzeni i mniejsza elastyczność pracy służb ruchu lotniczego bardzo gwałtownie przekładają się na koszty dla przewoźników, pasażerów i całej sieci.
Właśnie dlatego inwestycje radarowe nie są może aż tak widowiskowe jak nowe lotniska czy szybkie pociągi, ale mają fundamentalne znaczenie. Dobre dane radiolokacyjne to dla systemu zarządzania ruchem lotniczym coś podobnego jak dobre sensory dla nowoczesnego samochodu: bez nich reszta też działa, tylko gorzej, wolniej i z mniejszym marginesem bezpieczeństwa.
