Programista z Krakowa odtwarza dzieje Polski w miniaturowych scenkach z Lego. Każda mieści się na małej podstawce, a cały cykl rośnie od 4 lat.
W Polsce powstało już sporo wielkich historycznych makiet z klocków, ale ten projekt idzie w zupełnie inną stronę. Michał Chmielowski, programista z Krakowa i prezes stowarzyszenia Zbudujmy to!, od około 4 lat buduje serię małych dioram pokazujących najważniejsze momenty z dziejów Polski.
Każda scenka mieści się na podstawce 12 na 12 studów, czyli mniej więcej 10 na 10 cm, a mimo to da się w niej zmieścić i chrzest Mieszka I, i hołd pruski, i odzyskanie niepodległości. Gotowych jest już 30 prac, a całość można dziś dosłownie spakować do jednej dużej torby.
Wielka historia w mikroskali
Najciekawsza w tym pomyśle jest skala. Zamiast iść w ogromne makiety, które robią wrażenie liczbą elementów, Chmielowski wybrał coś trudniejszego, a mianowicie maksymalne skondensowanie historii. Mała płytka wymusza dyscyplinę. Nie ma tu miejsca na przesadną dekorację ani rozbudowane tło. Każda scena musi być czytelna niemal od pierwszego spojrzenia, bo inaczej cały pomysł się rozpada. I właśnie dlatego ten cykl działa tak dobrze. Przypomina bardziej serię historycznych ikon albo kadrów niż klasyczne modelarstwo wystawowe.
To zarazem dobra odpowiedź na pytanie, dlaczego takie projekty w ogóle przyciągają ludzi. Historia bywa dla wielu osób zbiorem dat, nazwisk i szkolnych skojarzeń, a tu nagle dostaje formę, którą da się ogarnąć wzrokiem w kilka sekund. Nie trzeba od razu czytać długiego opisu, żeby rozpoznać znany motyw albo postać. Klocki nie upraszczają więc historii w banalny sposób, tylko robią coś sprytnego: zamieniają ją w obraz, który łatwo zapamiętać.
To nie jest przypadkowa seria, tylko bardzo konsekwentnie budowany cykl
Autor mówi wprost, iż zależało mu na projekcie w pełni autorskim i spójnym. Wcześniej, jako część stowarzyszenia, współtworzył większe historyczne realizacje, ale tym razem chciał mieć pełną kontrolę nad formą całego cyklu. Stąd jednakowy rozmiar podstawek, podobna objętość poszczególnych scenek i dbałość o to, by wszystkie wyglądały jak elementy jednej opowieści, a nie zbiór luźnych pomysłów. Właśnie taka konsekwencja odróżnia długofalowy projekt od serii pojedynczych, efektownych prac wrzucanych od czasu do czasu do internetu.
Na dziś powstały 3 serie po 10 scenek, ale w planach jest kolejnych 30. Twórca jest więc mniej więcej w połowie drogi. W przygotowaniu są już części poświęcone dwudziestoleciu międzywojennemu i II wojnie światowej, a dalej także czasom współczesnym.
Wśród planowanych motywów pojawiają się Jan Paweł II, Adam Małysz i wejście Polski do Unii Europejskiej. Projekt nie kończy się więc na historii z podręczników, ale chce domknąć opowieść aż do wydarzeń, które wielu odbiorców pamięta z własnego życia.
Matejko spotyka minifigurki
Skąd biorą się inspiracje dla konkretnych scen? Chmielowski w rozmowie z PAP przyznał, iż w wielu przypadkach punktem odniesienia było malarstwo historyczne, zwłaszcza obrazy Jana Matejki. Widać to choćby przy hołdzie pruskim, który został bezpośrednio zainspirowany słynnym płótnem z Sukiennic. Przy okazji 500-lecia tego wydarzenia autor współpracował z Muzeum Narodowym i powstał materiał, w którym jego klockowa scena została zestawiona z oryginałem Matejki.
Nie chodzi tu o zabawę historią w naiwnym sensie. Oczywiście klocki od razu wnoszą lekkość i element gry z formą, ale sam projekt nie jest zrobiony po łebkach. Widać, iż autor traktuje temat serio i szuka dla niego własnego języka.
Z jednej strony ma więc wyraźny szacunek do ikonografii, z drugiej pozwala sobie na drobne mrugnięcia okiem – jak wtedy, gdy w scence o założeniu Akademii Krakowskiej pojawia się student w barwach AGH, uczelni, na której sam studiował. Taka domieszka współczesności nie rozwala projektu, tylko sprawia, iż całość ma trochę życia i charakteru.
Najtrudniejsze nie jest budowanie, tylko wybór tego, co w ogóle pokazać
W takich projektach największy problem zwykle nie zaczyna się przy klockach, ale dużo wcześniej, bo na etapie decyzji, które wydarzenia mają reprezentować całą epokę. Polska historia jest długa, gęsta i pełna momentów, które można by uznać za obowiązkowe. jeżeli ktoś ma do dyspozycji tylko 60 miniaturek, to każda decyzja staje się trochę ostrym cięciem.
Co wrzucić do środka, a co zostawić poza kadrem? Jak pokazać proces, który trwał lata, w jednej małej scenie? Jak wybrać postacie, które będą czytelne, ale nie zamienią całej opowieści w szkolny skrót? Właśnie tu kryje się największa siła całego cyklu. On nie tylko odtwarza historię, ale ją porządkuje i tłumaczy obrazem.
Autor mówił wprost, iż najpierw musi dobrać figurki, a dopiero potem budować inscenizację. Oznacza to ciągłe balansowanie między historyczną rozpoznawalnością a dostępnością elementów. Część figurek i akcesoriów trzeba sprowadzać z różnych stron świata przez międzynarodową giełdę klocków. Historia Polski powstaje w Krakowie, ale czasem potrzebuje żołnierzy kupionych w Australii.
Gotowe prace można oglądać podczas Festiwalu Klocków 2026 na Międzynarodowych Targach Poznańskich, który odbywa się 21 i 22 marca i jest przez organizatorów przedstawiany jako jedna z największych tego typu imprez w kraju. To ważna scena dla takich projektów, bo pozwala pokazać je nie tylko w internecie, ale także w fizycznej przestrzeni, gdzie widz może podejść blisko, oglądać detale i zrozumieć, jak bardzo miniaturowa jest cała konstrukcja.
*Źródło zdjęcia wprowadzającego: Festiwal Klocków
