Kazachstan uruchomił projekt sztucznego zwiększania opadów. Technologia z ZEA ma pomóc rolnictwu na ponad 900 tys. ha pól. Tylko czy czasem to nie jest bawienie się w boga pogody?
Kazachstan uruchomił pierwszy w Azji Centralnej praktyczny program sztucznego zwiększania opadów – i to nie w ramach eksperymentu, tylko z całkiem konkretnej potrzeby. Projekt wystartował w obwodzie turkiestańskim, gdzie woda dla rolnictwa to zasób, od którego zależy przetrwanie całych gospodarstw. Władze liczą, iż zasiewanie chmur pomoże zasilić zbiorniki i nawodnić pola obejmujące ponad 900 tys. ha. W regionie, gdzie każdy milimetr deszczu ma znaczenie, to po prostu strategiczna konieczność.
Deszcz to w obecnych czasach narzędzie polityki wodnej
Południe Kazachstanu należy do regionów, w których rolnictwo silnie zależy od dostępu do wody, a susze coraz mocniej uderzają w stabilność produkcji. jeżeli nie ma opadów, cierpią zbiorniki, kanały irygacyjne, uprawy i lokalna gospodarka. Właśnie dlatego władze sięgnęły po technologię rozwijaną we współpracy ze Zjednoczonymi Emiratami Arabskimi, które od lat inwestują w modyfikację pogody. Kazachstan chce wykorzystać ich doświadczenie przy zasiewaniu chmur, czyli w procesie, w którym do odpowiednich chmur wprowadza się substancje sprzyjające kondensacji pary wodnej i tworzeniu kropli deszczu.
Projekt ma działać punktowo, a nie budować wielkie systemy pogodowe na pół Azji. Mowa o oddziaływaniu w promieniu do około 5 km i o reagentach na bazie soli. Nie ma tu więc żadnej egzotycznej chemii, żadnych prób przestawiania klimatu. Władze podkreślają wyraźnie, iż nie chodzi o produkcję pogody w skali całego kraju, tylko o zwiększenie szansy na deszcz dokładnie tam, gdzie woda jest najbardziej potrzebna. Jest więc to celowane podejście, a nie próba grania w boga pogody.
Zasiewanie chmur nie stworzy wody z niczego
Pojęcie sztucznego deszczu nie oznacza magicznego kreowania wody z niczego. Technologia zasiewania chmur jest skuteczna wyłącznie w obecności odpowiednich formacji chmurowych, które zawierają już wilgoć zdolną do kondensacji. Sam proces polega na przyspieszeniu łączenia się mikroskopijnych kropel w większe agregaty, które osiągają masę wystarczającą do opadnięcia na ziemię. Przy braku wilgoci i nieodpowiedniej strukturze chmur nie istnieje podstawa fizyczna do wywołania opadu. Nie ma po prostu czego wycisnąć z atmosfery.
Właśnie dlatego meteorolodzy i specjaliści od pogody wypowiadają się o takich programach z wyraźną ostrożnością. W sprzyjających warunkach można faktycznie spróbować wycisnąć z chmur więcej deszczu, niż spadłoby samoistnie. Nie zastąpi to jednak normalnego obiegu wody w przyrodzie. Jest więc to narzędzie pomocnicze – coś jak gaśnica w domu: warto ją mieć, ale nie ugasi pożaru całego lasu. Suszy u źródła tym się po prostu nie rozwiąże.
Południe Kazachstanu testuje rozwiązanie dla całego regionu
Obwód turkiestański jest dobrym miejscem na taki eksperyment, bo łączy wysoką presję wodną z dużym znaczeniem rolnictwa. Władze wskazują, iż program ma poprawić napełnienie zbiorników i zaopatrzenie pól. Potencjalny efekt ekonomiczny oszacowano na 35 mld tenge rocznie, czyli około 270 mln zł.
Pamiętajmy, iż w Azji Centralnej woda nie jest wyłącznie zasobem środowiskowym. Jest elementem bezpieczeństwa żywnościowego, polityki regionalnej i relacji między państwami. Rzeki, kanały i dorzecza nie zatrzymują się na granicach administracyjnych, a każdy większy projekt wodny może budzić pytania sąsiadów.
Przy szerszym stosowaniu zasiewania chmur gwałtownie wyjdą pytania nie tylko o samą skuteczność, ale także o przejrzystość. Kto decyduje, gdzie ma padać? Jak zmierzyć, czy to naprawdę efekt ingerencji? Czy deszcz w jednym miejscu oznacza suszę u sąsiada? I kto rozsądzi spór o przechwycone chmury? To już nie jest tylko technologia. To zalążek ewentualnego konfliktu.
Sterowanie pogodą nigdy nie zastąpi racjonalnego zarządzania wodą
Największe ryzyko nie tkwi tak naprawdę w samej technologii, tylko w politycznej pokusie, jaką ze sobą niesie. Sztuczny deszcz może stać się efektownym i namacalnym symbolem, który przykryje trudniejsze, mniej widowiskowe reformy. A susza to nie jest tylko kwestia kilku brakujących opadów.
To tak naprawdę cała układanka: zmiany klimatu, dziurawe systemy irygacyjne, intensywne rolnictwo, uprawy, które wypijają więcej wody, niż region jest w stanie oddać, stan zbiorników, retencja, sposób gospodarowania rzekami. jeżeli zasiewanie chmur ma odwracać uwagę od tych tematów, to zamiast pomóc, zaszkodzi. I to niestety podwójnie.
Zasiewanie chmur może pomóc tylko wtedy, gdy będzie częścią większej strategii. Obok niego potrzebne są modernizacja kanałów, ograniczanie strat wody, lepsze planowanie upraw, retencja, monitoring suszy i kooperacja regionalna. Bez tego choćby udane operacje będą działały jak doraźne dolewanie wody do systemu, który przecieka.
Kazachstan stawia więc stopę na gruncie, gdzie technologia spotyka politykę. To może być początek nowego modelu walki z suszą, albo zarzewie konfliktów, gdy efekty okażą się słabsze od obietnic, a sąsiedzi zaczną pytać, kto dał prawo do ingerencji we wspólne chmury.
