Rosja wykorzystuje już własną sieć Rassvet do łączności wojskowej nad Ukrainą. Satelity mogą pomóc w sterowaniu dronami podczas lotu.
Rosja nie musi już korzystać z przemycanych terminali Starlinka, żeby uzyskać dostęp do łączności satelitarnej nad Ukrainą. Jej własna sieć Rassvet jest wykorzystywana do celów wojskowych, co potwierdził właśnie ukraiński wywiad. Na orbicie znalazły się dotychczas 32 satelity, a system już teraz ma zapewniać okresową łączność nad polem walki.
Kijów obawia się przede wszystkim wykorzystania nowej infrastruktury do sterowania dronami. Bezzałogowce mogłyby przekazywać obraz podczas lotu i otrzymywać nowe współrzędne celów choćby setki kilometrów od operatora. Rosjanie nie mają jeszcze odpowiednika Starlinka o porównywalnych możliwościach, ale do przeprowadzenia pojedynczych operacji wcale nie potrzebują pełnego pokrycia.
Rosyjski Starlink przestał być tylko mrzonką
Jeszcze kilka miesięcy temu Rassvet był przede wszystkim projektem rosyjskiego przemysłu kosmicznego. Moskwa zapowiadała budowę własnej konstelacji satelitów telekomunikacyjnych, która pozwoliłaby uniezależnić się od infrastruktury Elona Muska. W lipcu opisywaliśmy pierwsze seryjne satelity i plany rozbudowy tej sieci. Teraz pojawiło się potwierdzenie, iż system wyszedł poza etap prób.
Ukraiński wywiad wojskowy HUR poinformował, iż rosyjskie siły zbrojne wykorzystują Rassvet do komunikacji nad terytorium Ukrainy. W 2026 r. Rosjanie przeprowadzili 2 starty, w marcu i lipcu, wynosząc łącznie 32 satelity. To pierwsze większe partie produkcyjne, które umożliwiają prowadzenie rzeczywistych operacji łączności.
Sieć pozostaje jednak bardzo ograniczona. Dla porównania konstelacja Starlink liczy już ponad 10 tys. satelitów, dzięki czemu terminal użytkownika może przełączać się między kolejnymi jednostkami przelatującymi nad jego głową. Rassvet nie ma jeszcze takiej możliwości.
Rosyjskie satelity zapewniają łączność jedynie podczas przelotów nad określonym obszarem. Według ukraińskiego eksperta Mykoły Ziencewa Moskwa dysponuje w tej chwili co najmniej dwoma dobrymi oknami komunikacyjnymi dziennie, z których każde trwa ponad godzinę. To kilka w porównaniu z całodobowym dostępem do Starlinka, ale wystarczająco długo, żeby przeprowadzić wybrane działania wojskowe.
Dron może zmienić cel już podczas lotu
Najpoważniejsze obawy Ukraińców dotyczą przede wszystkim bezzałogowców. Większość rosyjskich dronów dalekiego zasięgu przez długi czas korzystała z wcześniej zaprogramowanych tras. Maszyna otrzymywała współrzędne celu przed startem, a następnie leciała w jego kierunku wykorzystując systemy nawigacji.
Taki sposób działania ma oczywiste ograniczenia. jeżeli cel się przemieści albo po drodze pojawią się nowe zagrożenia, dron nie zawsze może odpowiednio zareagować. Stała łączność z operatorem pozwoliłaby natomiast zmieniać trasę już podczas lotu, przesyłać nowe współrzędne i omijać wykryte stanowiska obrony przeciwlotniczej.
Według HUR właśnie do takich zastosowań przygotowywany jest Rassvet. Rosyjskie drony rozpoznawcze mogłyby przekazywać obraz w czasie rzeczywistym, a maszyny uderzeniowe otrzymywać korekty dotyczące trasy lub celu. Satelita stałby się pośrednikiem między operatorem a bezzałogowcem znajdującym się daleko poza zasięgiem zwykłej łączności radiowej.
Na razie ukraińskie służby potwierdzają wojskowe wykorzystanie sieci, ale nie przedstawiły publicznie dowodów pozwalających przypisać konkretny atak dronowy do Rassvetu. Wskazują jednak, iż rozwój systemu może zwiększyć skuteczność rosyjskich uderzeń i utrudnić przeciwdziałanie im dzięki środków walki elektronicznej.
Zagrożenie jest tym poważniejsze, iż Rosja rozwija coraz szybsze bezzałogowce. W październiku opisywaliśmy ukraińskie robotyczne wieżyczki, które zaczęły zwalczać odrzutowe drony Geran-5. Takie maszyny pozostawiają obrońcom kilka czasu w reakcję. Możliwość korygowania ich lotu z dużej odległości jeszcze bardziej skomplikowałaby zadanie ukraińskiej obrony.
SpaceX odciął Rosjan od Starlinka. Moskwa znalazła inną drogę
Rassvet ma dla Kremla znaczenie również z powodu wydarzeń z początku tego roku. Przez długi czas rosyjskie jednostki wykorzystywały terminale Starlink zdobywane poza oficjalnym kanałem dystrybucji. Urządzenia trafiały na front mimo braku zgody SpaceX na świadczenie usług rosyjskiej armii.
W lutym, po interwencji ukraińskich władz, SpaceX ograniczył dostęp do sieci nieautoryzowanym użytkownikom. Rosyjskie oddziały zaczęły tracić łączność, a część prób obejścia blokady zakończyła się niepowodzeniem. Niektórzy wojskowi próbowali ponownie aktywować terminale, korzystając z nieoficjalnych pośredników.
Ukraińscy specjaliści wykorzystali ten chaos do przeprowadzenia operacji przeciwko rosyjskim użytkownikom Starlinka. Fałszywe usługi aktywacyjne pozwoliły im ustalić lokalizację tysięcy urządzeń oraz zebrać informacje o korzystających z nich jednostkach.
Rosjanie rozwijali w tym czasie również inne metody utrzymywania łączności. W lutym opisywaliśmy sieć radiową tworzoną przez same drony Shahed, w której kolejne maszyny przekazują sobie sygnał niczym ruchome przekaźniki. Rassvet ma jednak inną zaletę: pozwala budować własną infrastrukturę orbitalną, której działania nie kontroluje amerykański operator.
W tym samym czasie ukraińska armia boleśnie przekonała się, jak duże znaczenie ma dostęp do satelitarnej łączności. Niedawno niespodziewane ograniczenie prędkości działania terminali Starshield zakłóciło część ukraińskich operacji dronowych. Ograniczenia zostały później zniesione, ale pokazały, iż parametry usługi telekomunikacyjnej mogą bezpośrednio wpływać na przebieg działań wojennych.
Za rosyjskim Starlinkiem stoi 49 przedsiębiorstw
Rassvet rozwija firma Bureau 1440, należąca do rosyjskiego holdingu technologicznego X Holding. Nie jest to jednak przedsięwzięcie realizowane wyłącznie przez jedną spółkę. Ukraiński wywiad ustalił, iż w jego budowę zaangażowanych jest co najmniej 49 przedsiębiorstw i instytucji z Rosji oraz Białorusi.
Wśród nich znajdują się producenci elektroniki, zakłady przemysłu kosmicznego, dostawcy komponentów, firmy informatyczne oraz podmioty powiązane z Roskosmosem. Sieć potrzebuje przecież nie tylko satelitów, ale także stacji naziemnych, terminali użytkowników i infrastruktury umożliwiającej przesyłanie danych.
Według HUR projekt jest finansowo wspierany m.in. przez rosyjski bank VTB, a nadzór nad nim sprawuje również szef Roskosmosu Dmitrij Bakanow. Ukraińskie służby ustaliły ponadto, iż aż 23 ze zidentyfikowanych 49 podmiotów nie były objęte sankcjami państw zachodniej koalicji.
30 października Ukraina nałożyła własne ograniczenia na 10 firm oraz 19 osób powiązanych z rozwojem Rassvetu. Na liście znalazły się m.in. Bureau 1440, Labs 1440 i FAB Rassvet. Kijów chce, aby podobne działania podjęły również inne państwa, ograniczając Rosji dostęp do zagranicznych podzespołów.
Ukraiński dyplomata Denys Sienik przekazał też, iż przy budowie systemu wykorzystywane są chińskie komponenty. Nie przedstawiono jednak pełnego wykazu tych części ani niezależnej oceny skali zależności od dostawców z Chin.
Następny krok to pociski Iskander i łączność nad Europą
Rosyjskie plany nie kończą się na obsłudze dronów. Według ukraińskiego wywiadu Rassvet ma zostać zintegrowany z systemami wskazywania celów dla uzbrojenia rakietowego. W przyszłości terminale satelitarne miałyby trafić także do pojazdów dowodzenia zestawów Iskander-M. Dzięki takiemu połączeniu dane rozpoznawcze i rozkazy mogłyby trafiać do jednostek rakietowych bez konieczności korzystania z rozbudowanej naziemnej infrastruktury telekomunikacyjnej.
Bureau 1440 zapowiada rozbudowę konstelacji do ponad 900 satelitów do 2035 r. Rosjanie planują kolejne starty jeszcze przed końcem 2026 r., starając się stopniowo wydłużać dostępność połączenia nad Ukrainą. Zwiększenie liczby jednostek orbitalnych pozwoliłoby ograniczać przerwy w komunikacji, które dzisiaj są największą słabością sieci.
Ukraiński wywiad ostrzega, iż docelowy obszar pokrycia ma obejmować nie tylko Ukrainę, ale również państwa Unii Europejskiej. Moskwa rozbudowuje zresztą także naziemną infrastrukturę wojskową. W październiku ujawniono przebieg rosyjskich radiolinii na Białorusi, prowadzących w kierunku granic Polski i innych państw NATO.
Satelity Rassvet mogłyby w przyszłości uzupełnić podobne rozwiązania, zapewniając łączność także tam, gdzie infrastruktura naziemna zostałaby zniszczona albo nie byłoby możliwości jej rozwinięcia. Ukraińskie służby wskazują również na potencjalne wykorzystanie systemu w operacjach wymierzonych w inne państwa.
Na razie Rosjanie mają 32 wystrzelone satelity produkcyjne i kilka godzin łączności dziennie. Trudno uznać to za odpowiednik rozbudowanego Starlinka, z którego użytkownicy korzystają niemal nieprzerwanie. Na wojnie nie zawsze potrzeba jednak całodobowej sieci. Czasem wystarczy godzina, w której można przesłać nowe współrzędne, skorygować lot drona albo przekazać rozkaz oddziałowi znajdującemu się setki kilometrów dalej.
*Źródło grafiki wprowadzającej: Bimbel Rumah Kita, Canva Pro / Canva Pro
