
Polska rakieta Bursztyn 2K wystartowała z Ustki i osiągnęła Mach 2. Sprawdzono systemy łączności i śledzenia opracowane przez Thorium Space.
Polska rakieta Bursztyn 2K znów wzbiła się w powietrze. Tym razem nie chodziło jednak o pobicie rekordu wysokości ani przekroczenie granicy kosmosu. Inżynierowie chcieli sprawdzić, czy potrafią utrzymywać łączność z pojazdem, który rozpędza się do dwukrotności prędkości dźwięku. Start odbył się 12 listopada na poligonie w Ustce, a na pokładzie znalazły się technologie opracowane przez wrocławskie Thorium Space. Był to pierwszy lot polskiej rakiety z ładunkiem przygotowanym specjalnie dla konkretnego klienta. Test zakończył się sukcesem.
Polska rakieta rozpędziła się do Mach 2. Tym razem nie biła rekordów
Z Centralnego Poligonu Sił Powietrznych w Ustce wystartowała opracowana przez Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa ILR-33 Bursztyn 2K. Rakieta rozpędziła się do dwukrotności prędkości dźwięku i wykonała zaplanowany profil lotu. Najważniejsze działo się jednak nie w silnikach, ale w elektronice pojazdu i na stanowisku operatorów.
W lipcu 2024 r. Bursztyn przekroczył granicę kosmosu podczas startu z norweskiego Andøya Space, osiągając wysokość 101 km. Obecna próba miała inne zadanie. Trzeba było bowiem sprawdzić, czy rakieta potrafi wymieniać informacje z ziemią i czy można ją skutecznie śledzić podczas szybkiego lotu.
Klientem jest Thorium Space, które wraz z instytutem realizuje projekt SUBCOM. Na pokładzie znalazły się opracowane przez firmę moduły łączności, anteny i elementy systemu lokalizacji. Przed startem inżynierowie zmodyfikowali awionikę i rozmieścili urządzenia w kilku częściach rakiety, m.in. w głowicy, głównym członie napędowym i elementach silników pomocniczych.
Rakieta mówiła do ziemi, a ta odpowiadała
Podczas startu łatwo skupić się na huku silników i smudze spalin, ale operatorzy potrzebują przede wszystkim danych. Muszą wiedzieć, co dzieje się z pojazdem, którędy leci i czy jego układy pracują prawidłowo. Temu służy telemetria, czyli informacje przesyłane z rakiety do stacji naziemnej. W drugą stronę mogą płynąć telekomendy, a więc polecenia wysyłane z ziemi.
Podczas najnowszej próby taki dwukierunkowy kontakt udało się utrzymać. Moduł telemetryczny przekazywał informacje, a mobilna stacja naziemna odbierała je, wysyłała komendy i automatycznie śledziła przemieszczającą się rakietę. Jej układ nadążny sterował ustawieniem anteny, aby utrzymywać łączność z gwałtownie poruszającym się obiektem.
Sprawdzano też zintegrowane z konstrukcją rakiety anteny typu Wrap Around. Wcześniej do lotu zakwalifikowano zestaw pracujący w pasmach UHF, L i S. Takie rozwiązania pozwalają zapewniać łączność bez montowania dużych elementów wystających poza obrys pojazdu.
To właśnie te systemy pełniły funkcję tytułowych oczu i uszu Bursztyna. Dzięki nim operatorzy mogli odbierać informacje o przebiegu lotu i utrzymywać kontakt z rakietą. Próba potwierdziła działanie najważniejszych funkcji, choć szczegółowych parametrów łącza nie upubliczniono.
Po co szukać członów rakiety po lądowaniu?
SUBCOM nie ogranicza się do komunikacji z rakietą podczas wznoszenia. Ma także umożliwiać lokalizowanie jej oddzielających się elementów po zakończeniu lotu. To ważne w rakietach badawczych, ponieważ odzyskanie części konstrukcji i zapisanych danych pozwala sprawdzić, jak zachowywały się urządzenia podczas rzeczywistej misji.
Docelowy system ma łączyć rakiety suborbitalne nie tylko ze stacjami naziemnymi, ale także z satelitami. Mogłoby to ograniczyć zależność od anten na ziemi, których zasięg jest ograniczany m.in. przez krzywiznę naszej planety. Test nie oznacza jednak, iż udało się już zademonstrować gotową łączność satelitarną na całej trasie. Sprawdzono teraz przede wszystkim elementy systemu podczas lotu oraz komunikację ze stacją naziemną.
Przy okazji przetestowano polską mobilną wyrzutnię WR-2. Do Ustki przywieziono ją w standardowym kontenerze morskim, co ułatwiło transport sprzętu i przygotowywanie kolejnych misji. Dla przyszłych klientów ma to znaczenie niemal tak duże jak parametry rakiety. Eksperyment trzeba przecież nie tylko wynieść na odpowiednią wysokość, ale także sprawnie zorganizować cały start.
Polski Bursztyn zaczyna pracować dla klientów
Thorium Space chce wykorzystać zebrane dane do poprawiania algorytmów śledzenia i przygotowania następnych prób. Firma zakłada, iż jej urządzenia będą w przyszłości standardowym wyposażeniem kolejnych wersji Bursztyna. Projekt SUBCOM otrzymuje dofinansowanie w ramach programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki, za pośrednictwem Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.
Rakieta, która wcześniej udowadniała przede wszystkim własne możliwości, zaczyna służyć jako platforma do sprawdzania technologii innych przedsiębiorstw. Podobną drogą podąża rozwijany w Polsce Perun. Loty suborbitalne mogą być usługą dla firm, które potrzebują przetestować urządzenia w warunkach niedostępnych w zwykłym laboratorium.
Bursztyn nie ustanowił tym razem rekordu wysokości i nie wyniósł satelity na orbitę. Zrobił coś mniej widowiskowego, ale potrzebnego, o ile polskie rakiety mają regularnie latać z komercyjnymi ładunkami. Pokazał, iż zamontowane na nim urządzenia potrafią działać podczas lotu z prędkością Mach 2, a naziemni operatorzy mogą utrzymywać kontakt z pojazdem.
*Źródło zdjęcia wprowadzającego: Łukasiewicz – Instytut Lotnictwa














