
Astronomowie przecierali oczy ze zdumienia, bo czegoś takiego jeszcze nigdy nie widzieliśmy. Obserwowana przez nich ogromna egzoplaneta nagle zniknęła.
Astronomowie z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles (UCLA) odkryli pierwszą znaną znikającą planetę. Planeta TOI-2535 b to gorący Jowisz, gazowy olbrzym znajdujący się około 1000 lat świetlnych od Ziemi i krążący niezwykle blisko swojej gwiazdy macierzystej.
TOI-2535 b okrąża swoją gwiazdę w zaledwie 8,25 dnia, 10 razy szybciej niż 88 dni, jakie Merkury potrzebuje na jedno okrążenie Słońca. Naukowcy obserwowali tranzyt TOI-2535 b na tle swojej gwiazdy wielokrotnie w ciągu siedmiu lat, aż w końcu przestali ją widywać. Planeta zniknęła.
Wszystkim fanom science fiction przed oczami staje scena zniszczenia planety znana z serii Gwiezdnych Wojen. Jednak w tym przypadku nie była to sprawka Gwiazdy Śmierci. Rozwiązanie tej niezwykłej zagadki przedstawiono w artykule opublikowanym właśnie w prestiżowym magazynie Astrophysical Journal Letters.
Więcej na Spider’s Web:
Planeta przyciągana przez niewidocznego sąsiada
Planeta TOI-2535 b została zidentyfikowana na zdjęciach układu gwiezdnego TOI-2535 wykonanych przez teleskop kosmiczny TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) NASA w okresie od kwietnia 2019 do marca 2026 r.
TESS odkrywa planety, mierząc niewielkie zmiany jasności gwiazdy, które zachodzą, gdy planeta przechodzi przed swoją gwiazdą, blokując część jej światła. Aby można było to zaobserwowac, zjawiska te, znane jako tranzyty, wymagają precyzyjnego ustawienia gwiazdy i planety w linii naszego wzroku.
TESS wielokrotnie obserwował ten obszar nieba, co pozwoliło astronomom ustalić, iż tranzyty planety nie przebiegały według regularnego harmonogramu, jak w przypadku większości innych egzoplanet, ale występowały z dramatycznym opóźnieniem, sięgającym choćby sześciu godzin. Zauważyli również, iż tranzyty stawały się krótsze i płytsze, aż w 2026 r. całkowicie zanikły.
Była to wskazówka, iż planeta jest przyciągana przez niewidocznego sąsiada, którego orbita jest nachylona względem orbity TOI-2535 b. Obliczenia astronomów pokazują, iż obie planety powodują wzajemne kołysanie się orbit, powodując, iż każda z nich okrąża swoje słońce ukośnie i znika z pola widzenia.
Odkrycie ujawnia zaskakujące informacje
Wyobrażamy sobie wszechświat jako mechanizm zegarowy, w którym wszystko jest regularne, ale to nieprawda. jeżeli w układzie znajduje się wiele planet, mogą one wpływać na swoje orbity. Znamy kilka takich układów. To najbardziej ekstremalny przykład, jaki widzieliśmy, ponieważ te dwie planety oddziałują na siebie tak silnie. Orbita planety zmienia się tak szybko, iż jej tranzyt zniknął, gdy obserwowaliśmy – powiedział Samuel Yee, z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles i autor korespondencyjny artykułu.
TOI-2535 b ponownie przejdzie na tle swojej gwiazdy za 30–50 lat, a jej ukryty sąsiad może pojawić się wcześniej. To jest takie samo zjawisko, jak to, które sprawia, iż zaćmienia na Ziemi są tak rzadkie i ekscytujące.
Gdyby orbita Księżyca wokół Ziemi była idealnie zgodna z orbitą Ziemi wokół Słońca, bylibyśmy świadkami zaćmienia co miesiąc. Ale ze względu na nachylenie orbity Księżyca, zaćmienia zdarzają się rzadziej. Nachylenie orbity Księżyca jest pozostałością po jego burzliwej historii formowania się, która nastąpiła w wyniku zderzenia z wczesną Ziemią – powiedział astrofizyk z UCLA i współautor artykułu, Erik Petigura.
Odkrycie ujawnia zaskakujące informacje na temat prawdopodobnego powstania planety. Międzynarodowy zespół badaczy, kierowany przez Yee i Petigurę z UCLA, na podstawie pomiaru jej tranzytu i precyzyjnych obserwacji z 3,5-metrowego teleskopu WIYN w Narodowym Obserwatorium Kitt Peak w Arizonie ustalił, iż TOI-2535 b jest niezwykle gorącą planetą o rozmiarach Jowisza.
Do tej pory odkryto setki gorących Jowiszów, krążących blisko swoich gwiazd, ale zwykle nie mają one wystarczająco masywnych sąsiadów, aby wpłynąć na ich orbitę.
Ekstremalny przypadek
Odkrycie gorących Jowiszów tak blisko swoich gwiazd początkowo zaskoczyło naukowców, ponieważ istniejące modele formowania się planet sugerowały, iż planety te potrzebują dużej ilości lodu do powstania.
Yee i Petigura pracują nad sposobami zrozumienia, w jaki sposób gorące Jowisze mogły migrować w kierunku gwiazdy z dalszej odległości. Uważają, iż istnieją dwie możliwości. Pierwsza zakłada gwałtowną ścieżkę, na przykład w wyniku bliskiego zderzenia z innym obiektem, a następnie oddziaływania z gwiazdą przyciągają ją do środka.
W drugim scenariuszu planeta zostaje wciągnięta wraz z innymi planetami do dysku protoplanetarnego. Oczekuje się jednak, iż ten scenariusz doprowadzi do powstania płaskiego układu, bez nachyleń orbit między planetami.
Kołysanie się TOI-2535 b sugeruje, iż elementy układu mogły oddziaływać ze sobą w sposób, który z czasem przechylił orbity planet, podobnie jak orbita Księżyca prawdopodobnie została przechylona przez gwałtowne zdarzenie.
Główna ilustracja wygenerowana przez AI.














