
Astronomowie odkryli niezwykły układ gwiezdny oddalony od Ziemi o zaledwie 28 lat świetlnych. Układ ten podważa nasze pojmowanie tego, jak gwiazdy żyją, umierają i oddziałują na siebie w toku ewolucji.
Ten niezwykły układ potrójny gwiazd, któremu nadano nazwę Welopoʻai, został odkryty przez międzynarodowy zespół naukowców pod kierownictwem Instytutu Trottier ds. Badań Egzoplanet (IREx) na Uniwersytecie w Montrealu.
Szczegóły swojego odkrycia opisano w badaniu opublikowanym w czasopiśmie Astronomy & Astrophysics.
Układ ten składa się z dwóch białych karłów, czyli niezwykle gęstych pozostałości gwiazd podobnych do Słońca, które wyczerpały już swoje paliwo, oraz czerwonego karła, czyli gwiazdy znacznie słabszej od Słońca.
Naukowcy natknęli się na tę konfigurację, różniącą się od wszystkich innych znanych w otoczeniu Słońca, podczas poszukiwań planet krążących wokół czerwonego karła.
Właściwie szukaliśmy planet. Zamiast tego odkryliśmy coś o wiele bardziej zaskakującego – wyjaśnił Etienne Artigau, badacz IREx, główny autor badania.
Więcej na Spider’s Web:
Naukowcy wykryli wahania
Odkrycie rozpoczęło się od instrumentu SPectropolarimètre InfraROUge (SPIRou) zamontowanego na Teleskopie Kanadyjsko-Francusko-Hawajskim na Maunakea na Hawajach. Instrument SPIRou został zaprojektowany do wykrywania egzoplanet poprzez pomiar niewielkich zmian prędkości gwiazd spowodowanych przez krążące wokół nich planety.
Obserwacje układu potrójnego Welopoʻai, położonego 28 lat świetlnych od Ziemi. Zdjęcie po lewej stronie przedstawia dwa składniki układu: Welopoʻai A, parę czerwonych karłów i białych karłów krążących blisko siebie, oraz Welopoʻai B, drugiego białego karła, znajdującego się znacznie dalej. Zdjęcie po prawej stronie przedstawia zbliżenie wewnętrznej pary, ukazując słabego białego karła (Ab), wykrytego dzięki instrumentu 'Alopeke teleskopu Gemini North. Nałożone na siebie krzywe ilustrują orbity gwiazd. Źródło zdjęcia: Pan-STARRS1/STScI/MAST (po lewej); Międzynarodowe Obserwatorium Gemini/NSFJednak jeden z pobliskich czerwonych karłów zachowywał się inaczej. Naukowcy wykryli wahania prędkości wynoszące prawie 16 km na sekundę, ponad 1000 razy większe niż oczekiwano. Po kilku latach obserwacji uzupełniających zespół ustalił, iż niewidoczny towarzysz miał masę większą niż połowa masy Słońca.
Niezwykłe połączenie dużej masy i bardzo niskiej jasności pozostawiło tylko jedno prawdopodobne wyjaśnienie, była to pozostałość po martwej gwieździe. Najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem jest biały karzeł, choć nie można wykluczyć, iż jest to gwiazda neutronowa, a choćby czarna dziura – wyjaśnił Charles-Antoine Parent, z Université Laval i współautor badania.
Wbrew wszelkim oczekiwaniom
Zespół wykorzystał teleskop Gemini North, również znajdujący się na Maunakea.
Korzystając z obrazów o wysokiej rozdzielczości z instrumentu ʻAlopeke, bezpośrednio wykryli słabego towarzysza, białego karła. Drugi, znacznie odleglejszy biały karzeł był już znany jako część układu.
Czerwony karzeł i biały karzeł krążą zatem blisko siebie, podczas gdy drugi biały karzeł krąży wokół tej pary. W promieniu 100 lat świetlnych od Ziemi nie jest znany żaden porównywalny układ.
Białe karły to ostatni etap życia większości gwiazd, w tym Słońca, ale precyzyjne pomiary ich mas wciąż są rzadkością. Zespół zmierzył masę nowo zidentyfikowanego białego karła z niepewnością pomiaru mniejszą niż 1 proc., co stanowi cenny test modeli ewolucji gwiazd i fizyki materii o ekstremalnych gęstościach.
Zanim stał się białym karłem, towarzysz był gwiazdą o około 40 proc. masywniejszą od Słońca. Gdy stał się olbrzymem, rozszerzył się do kilkuset razy większych rozmiarów, a czerwony karzeł musiał krążyć na tyle blisko, iż dramatyczna interakcja była niemal nieunikniona.
W wielu podobnych układach rozszerzająca się gwiazda może pochłonąć swojego towarzysza, a choćby doprowadzić do ich połączenia. Wbrew wszelkim oczekiwaniom, czerwony karzeł Welopoʻai najwyraźniej przetrwał i pozostaje na zaskakująco szerokiej, stabilnej orbicie.
Ten układ nie powinien istnieć. Nie mamy jednoznacznego wyjaśnienia, jak się tu znalazł. To pytanie leży u podstaw naszych kolejnych obserwacji – powiedział profesor Patrick Dufour z UdeM, specjalizujący się w białych karłach i współautor badania.
Nazwa Welopoʻai została wybrana w ramach programu A Hua He Inoa (Przywołać Imię), realizowanego przez Centrum Astronomiczne ʻImiloa na Hawajach. Welopoʻai łączy w sobie welo (cechę dziedziczną lub rodzinną) i poai (orbitę lub ścieżkę kołową), przywodząc na myśl ścieżkę cech rodzinnych.
Główna ilustracja: Artystyczna ilustracja potrójnego układu gwiazd Welopoʻai, położonego zaledwie 28 lat świetlnych od Ziemi. Układ składa się z czerwonego karła (po prawej) i krążącego blisko białego karła (po lewej), przy czym drugi biały karzeł (u góry) krąży wokół pary w znacznie większej odległości. Welopoʻai to najbliższy znany układ potrójny gwiazd, zawierający dwa białe karły. Źródło zdjęcia: Benoit Gougeon, Université de Montréal (UdeM).














![Volkswagen ID. Polo GTI Clubsport Concept. Najmocniejsze Polo w historii ma napęd z dużego ID.7 [galeria]](https://imagazine.pl/wp-content/uploads/2026/11/Volkswagen-ID-Polo-GTI-Clubsport-Concept-37.jpg)
