Elektrośmieci. Gdzie oddać zużyty sprzęt?

Stary telefon, niesprawny czajnik czy lodówka po wymianie wymagają innego postępowania niż zwykłe domowe odpady. Zużyty sprzęt można przekazać do odpowiedniego punktu zbiórki, a w określonych sytuacjach jego bezpłatne przyjęcie jest obowiązkiem sklepu. Zanim jednak oddamy urządzenie, warto sprawdzić możliwość naprawy i zadbać o zapisane w nim dane. Jak usunąć wszystkie dane ze telefona, wyjaśniamy w tym artykule.

Co zaliczamy do elektrośmieci?

Elektrośmieci, nazywane też elektroodpadami lub ZSEE, to zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny. Będą to przede wszystkim urządzenia działające dzięki zasilaniu z gniazdka, baterii lub akumulatora, których się pozbywamy.

Nie muszą być całkowicie zniszczone ani niemożliwe do naprawienia. O uznaniu przedmiotu za odpad decyduje również to, iż jego właściciel się go pozbywa, zamierza się go pozbyć albo jest do tego zobowiązany.

Do domowych elektroodpadów należą między innymi:

• lodówki, pralki, zmywarki i odkurzacze
• telewizory, monitory, komputery, telefony i routery
• ładowarki, słuchawki i elektroniczne zegarki
• elektryczne szczoteczki, golarki i suszarki
• zabawki na baterie oraz elektronarzędzia

Zużytego sprzętu nie wolno umieszczać razem z innymi odpadami. Za naruszenie tego zakazu grozi grzywna. Plastikowa obudowa nie oznacza więc, iż urządzenie można wrzucić do żółtego pojemnika.

Gdzie oddać elektrośmieci bez kupowania nowego sprzętu?

Najbardziej uniwersalnym rozwiązaniem jest Punkt Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych, czyli PSZOK. Gminny system zbiórki obejmuje również zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny oraz baterie i akumulatory.

Mieszkańcy korzystają z PSZOK-u w ramach opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Przed wyjazdem warto sprawdzić adres, godziny pracy oraz dokumenty wymagane do potwierdzenia uprawnienia do korzystania z punktu. Nie należy zakładać, iż dowolny PSZOK przyjmie odpady od osoby spoza obsługiwanego obszaru. Informacje Ministerstwa Klimatu i Środowiska o PSZOK-ach.

Alternatywą są lokalne zbiórki, mobilne punkty lub odbiór organizowany przez uprawnione podmioty. Dostępność i warunki takich usług zależą od miejscowości i operatora. Aktualnych informacji najlepiej szukać na stronie gminy. W znalezieniu odbiorcy może też pomóc publiczna wyszukiwarka BDO wskazana przez GIOŚ. Wyszukiwanie odbiorców odpadów.

Kiedy sklep musi przyjąć stare urządzenie?

Przy zakupie nowego sprzętu sprzedawca ma obowiązek bezpłatnie przyjąć stare urządzenie tego samego rodzaju, które pełniło te same funkcje. Kupując pralkę, możemy więc oddać zużytą pralkę.

Jeżeli sklep dostarcza nowy sprzęt do domu, obowiązek bezpłatnego odbioru starego urządzenia obejmuje miejsce dostawy. Dotyczy to także zakupów internetowych z dostawą. Warto zgłosić odbiór podczas zamówienia i uzgodnić sposób przygotowania sprzętu.

Istnieje również możliwość oddania małego sprzętu bez zakupów. Sklep mający co najmniej 400 m² powierzchni sprzedaży przeznaczonej na sprzęt dla gospodarstw domowych musi bezpłatnie przyjmować urządzenia, których żaden z zewnętrznych wymiarów nie przekracza 25 cm. Liczy się powierzchnia przeznaczona na sprzedaż sprzętu, a nie całego budynku.

Czy zużyty sprzęt można zostawić w serwisie?

Tak, w określonych sytuacjach. o ile naprawa urządzenia przyjętego do serwisu jest technicznie niemożliwa albo właściciel uzna ją za nieopłacalną, punkt serwisowy ma obowiązek nieodpłatnie przyjąć taki zużyty sprzęt.

Nie oznacza to jednak, iż każdy serwis jest ogólnodostępnym punktem odbioru dowolnej elektroniki. Ta zasada dotyczy sprzętu przyjętego do naprawy.

Baterie, powerbanki i mała elektronika

Niewielki rozmiar nie oznacza niewielkiego zagrożenia. Akumulator wyrzucony do zwykłego kosza może zostać zgnieciony w śmieciarce lub uszkodzony podczas sortowania odpadów. W przypadku ogniw litowo-jonowych może to doprowadzić do pożaru.

Zużyte baterie przekazujemy do przeznaczonych na nie punktów zbiórki. Urządzenia z wbudowanym akumulatorem, w tym słuchawki, powerbanki czy jednorazowe e-papierosy, również wymagają osobnej zbiórki – nie powinny trafiać do odpadów zmieszanych ani do pojemnika na tworzywa sztuczne.

Nie powinno się też na siłę odłączać wbudowanego w urządzenie ogniwa. o ile bateria jest spuchnięta, uszkodzona lub przecieka, nie należy dalej używać ani ładować.

Co zrobić z żarówkami i świetlówkami?

Nie wszystkie źródła światła należy traktować identycznie. Zużyte LED-y i świetlówki wymagają selektywnego przekazania do adekwatnego punktu. Nie wrzucamy ich do pojemnika na szkło opakowaniowe.

Dla tradycyjnych żarówek i halogenów warto sprawdzić instrukcję własnej gminy – lokalne wykazy mogą kierować je do konkretnych punktów zbiórki. Przykładowo Chodzież wskazuje PSZOK także dla tych rodzajów żarówek. Nie należy więc podawać jednej, zbiorczej instrukcji dla wszystkiego, co służy do oświetlenia. Przykład gminnych zasad segregacji.

Tych rzeczy nie można wyrzucać do zwykłego śmietnika. Grafika HotGear.

Zanim oddasz telefon lub komputer, usuń dane

Przekazanie elektroniki do recyklingu nie jest równoznaczne z bezpiecznym usunięciem zapisanych informacji. Zdjęcia, dokumenty i konta wymagają osobnego przygotowania.

W przypadku sprawnego telefonu warto:

1. Zrobić kopię potrzebnych danych.
2. Przenieść dostęp do aplikacji uwierzytelniających i innych ważnych usług.
3. Wylogować konta i usunąć powiązanie urządzenia z kontem właściciela zgodnie z instrukcją producenta.
4. Wyjąć kartę SIM i kartę pamięci, a w razie potrzeby usunąć profil eSIM.
5. Uruchomić stworzoną przez producenta funkcję wymazania zawartości.

Dokładna procedura zależy od modelu i systemu. jeżeli urządzenie nie daje się uruchomić, a zawiera poufne informacje, warto zlecić bezpieczne usunięcie danych specjalistycznej firmie. Nie można zakładać, iż sam brak dostępu do ekranu oznacza brak możliwości odczytania pamięci – ktoś będzie mógł to zrobić. Tu wyjaśniamy, jak przenieść dane ze starego telefona na nowy.

Naprawa zamiast wymiany. Co zmieniły przepisy?

Przed oddaniem urządzenia warto poznać koszt naprawy. Wymiana baterii, gniazda ładowania lub pojedynczego podzespołu może przedłużyć jego życie i wcale nie musi być bardzo droga. Przy zakupie następnego sprzętu warto natomiast sprawdzać dostępność części i informacje o jego naprawialności. Wielu producentów podaje dokładne okresy, przez jakie będzie dostarczać części zamiennych.

Od 20 czerwca 2025 r. unijne wymogi ekoprojektu obejmują wprowadzane na rynek urządzenia należące do określonych kategorii telefonów i tabletów. Przewidują między innymi większą trwałość baterii oraz dostępność określonych części zamiennych przez co najmniej siedem lat od zakończenia wprowadzania danego modelu na rynek. Na etykietach objętych regulacją telefonów i tabletów pojawiła się też ocena naprawialności. Nie są to jednak zasady obejmujące automatycznie każdy starszy telefon.

Osobnym rozwiązaniem jest unijna dyrektywa o prawie do naprawy. Przewiduje między innymi obowiązek naprawy wybranych kategorii produktów przez producentów oraz wydłużenie ochrony konsumenta przy wyborze naprawy zamiast wymiany. Termin wdrożenia dyrektywy przez państwa członkowskie upłynął 31 lipca 2026 r.

Dlaczego adekwatna zbiórka ma znaczenie?

Elektronika zawiera materiały, które można odzyskać, w tym miedź, aluminium i metale szlachetne. Profesjonalne przetwarzanie pozwala ograniczyć straty surowców oraz ryzyko związane z nieprawidłowym postępowaniem z odpadami.

Według raportu Global E-waste Monitor 2024, przygotowanego przez ITU i UNITAR, w 2022 r. na świecie powstały 62 mln ton elektroodpadów. Udokumentowana formalna zbiórka i recykling objęły jedynie 22,3% tej masy – jest więc jeszcze pole do znacznej poprawy efektywności.

Podsumowanie

W dzisiejszych czasach, kiedy coraz więcej urządzeń elektronicznych/elektrycznych kupujemy i coraz intensywniej je użytkujemy, ilość elektrośmieci stale rośnie. Zepsutego sprzętu często nie opłaca się naprawiać, więc decydujemy się na jego utylizację. Rosnąca ilość odpadów tego typu jest także pochodną planowanego postarzania produktu, czyli powszechnej strategii producentów urządzeń elektronicznych, która objawia się projektowaniem towarów o ograniczonym czasie realnego użytkowania. To oznacza, iż niemal każdy sprzęt elektroniczny, który wyciągamy z pudełka, zaczyna się zużywać o wiele szybciej, niż by to wynikało z jego fizycznej trwałości. Organy nadzorcze w wielu krajach próbują z tym walczyć, ale na razie chyba niezbyt skutecznie.

Zużytych sprzętów nie powinniśmy zostawiać w nieodpowiednich miejscach. Elektrośmieci są szkodliwe dla środowiska naturalnego i to na wielu płaszczyznach. Są dowody, iż przyczyniają się do powstawania zmian nowotworowych, elektroodpady są również źródłem ołowiu, który w łatwy sposób dostaje się do krwi, a następnie do najważniejszych organów w ludzkim organizmie, m.in. do wątroby. Warto więc segregować odpady.

Tomasz Sławiński